شرط داوری در قرارداد

شرط داوری در قرارداد چیست؟

داوری روشی برای حل اختلاف است که در آن، به جای اینکه دعوا مستقیم در دادگاه رسیدگی شود، طرفین شخص یا اشخاصی را به‌عنوان داور انتخاب می‌کنند تا درباره اختلاف تصمیم بگیرند. شرط داوری بندی در قرارداد است که از پیش مشخص می‌کند اگر اختلافی پیش آمد، از این مسیر حل شود.

شرط داوری معمولاً هنگام امضای قرارداد، یعنی زمانی که هنوز اختلافی وجود ندارد، نوشته می‌شود. به همین دلیل بسیاری از طرفین آن را جدی نمی‌گیرند و بعداً، وقتی اختلاف پیش آمد، تازه متوجه اهمیت آن می‌شوند.

این راهنما برای کسانی نوشته شده که می‌خواهند قراردادی امضا کنند و درباره گذاشتن یا نگذاشتن شرط داوری فکر می‌کنند، یا قراردادشان چنین شرطی دارد و اکنون اختلافی پیش آمده است. هدف، روشن کردن تصویر کلی است، نه تعیین قطعی مسیر کار شما.

داوری یا دادگاه: تفاوت‌های کلی

در داوری، طرفین در انتخاب داور و گاهی در تعیین شیوه رسیدگی نقش دارند. این انعطاف ممکن است برای اختلاف‌های تخصصی، مثل قراردادهای ساخت یا قراردادهای فنی، مفید باشد؛ چون می‌توان داوری آشنا با همان حوزه انتخاب کرد.

از طرف دیگر، داوری هم هزینه و زمان خود را دارد و همیشه سریع‌تر یا ارزان‌تر از دادگاه نیست. اینکه در قرارداد شما کدام مسیر به‌صرفه‌تر است، به نوع قرارداد، مبلغ و طرفین بستگی دارد.

محرمانه‌تر بودن رسیدگی هم یکی از دلایلی است که برخی طرفین داوری را ترجیح می‌دهند. با این حال، هر کدام از این ویژگی‌ها باید در کنار معایب احتمالی سنجیده شود، نه به‌عنوان مزیت قطعی.

در نهایت، داوری جایگزین کامل نقش دادگاه نیست و ممکن است در مراحلی مانند اجرای رأی یا اعتراض به آن، باز هم پای دادگاه به میان بیاید.

شرط داوری چه زمانی به کار می‌آید؟

شرط داوری معمولاً در قراردادهایی بیشتر به کار می‌آید که موضوع آن‌ها تخصصی است، رابطه طرفین طولانی‌مدت است، یا طرفین می‌خواهند اختلاف را بدون علنی شدن حل کنند. قراردادهای مشارکت، پیمانکاری و قراردادهای تجاری از نمونه‌های رایج‌اند.

در مقابل، در برخی قراردادها ممکن است شرط داوری مزیت چندانی نداشته باشد؛ مثلاً وقتی مبلغ قرارداد کم است یا یکی از طرفین توان پرداخت هزینه‌های داوری را ندارد.

گذاشتن شرط داوری بدون فکر کردن به این موضوعات، فقط به این دلیل که در یک نمونه قرارداد آمده، ممکن است بعداً مشکل‌ساز شود. پیش از امضا، بپرسید این شرط در قرارداد شما چه اثری دارد.

نکات کلی در نگارش شرط داوری

یک شرط داوری خوب معمولاً چند موضوع را روشن می‌کند: کدام اختلاف‌ها مشمول داوری است، تعداد داوران چند نفر است و چگونه انتخاب می‌شوند، و اگر یکی از طرفین داور خود را انتخاب نکرد، چه می‌شود.

محل داوری، زبان رسیدگی و اینکه داوری از طریق یک مرکز داوری انجام شود یا به‌صورت مستقیم میان طرفین، از دیگر نکاتی است که بهتر است در متن بیاید.

شرط‌های مبهم یا ناقص، مثل «اختلافات با داوری حل می‌شود» بدون هیچ توضیح دیگری، ممکن است هنگام اختلاف خودشان موضوع اختلاف تازه شوند.

بررسی این بند، بخشی از بررسی کلی متن است؛ مطلب بررسی قرارداد قبل از امضا نکات دیگر را هم توضیح می‌دهد.

انتخاب داور

داور باید کسی باشد که هر دو طرف به بی‌طرفی و دانش او در موضوع اختلاف اعتماد کنند. انتخاب شخصی که به یکی از طرفین نزدیک است، ممکن است بعداً اعتبار داوری را زیر سؤال ببرد.

در اختلاف‌های تخصصی، آشنایی داور با موضوع، مثل ساختمان یا امور مالی، اهمیت زیادی دارد. گاهی هیئتی از چند داور با تخصص‌های مختلف انتخاب می‌شود.

اگر در قرارداد نام داور مشخص شده، پیش از امضا مطمئن شوید آن شخص در زمان اختلاف هم در دسترس و مایل به داوری خواهد بود؛ وگرنه بهتر است روش جایگزین انتخاب هم در شرط بیاید.

گاهی هر طرف یک داور انتخاب می‌کند و دو داور، داور سومی را برمی‌گزینند. این روش ممکن است توازن بیشتری ایجاد کند، اما هزینه و زمان بیشتری هم دارد. اینکه کدام روش برای قرارداد شما مناسب است، به اهمیت و مبلغ قرارداد بستگی دارد و بهتر است پیش از امضا درباره آن تصمیم بگیرید.

وقتی اختلاف پیش آمد: قدم‌های اول

اگر قرارداد شما شرط داوری دارد و اختلافی پیش آمده، اولین قدم خواندن دقیق همان شرط است: چه اختلاف‌هایی را در بر می‌گیرد و چه روشی برای شروع داوری تعیین کرده است.

معمولاً شروع داوری با اعلام رسمی و مکتوب به طرف مقابل همراه است. یکی از روش‌های رسمی اعلام، اظهارنامه قضایی است.

وجود شرط داوری ممکن است بر امکان طرح مستقیم دعوا در دادگاه اثر بگذارد. اینکه در پرونده شما چه اثری دارد، به متن شرط و نوع اختلاف بستگی دارد و باید پیش از هر اقدامی بررسی شود.

اگر اختلاف به پایان دادن قرارداد مربوط است، کلیات آن را در مطلب فسخ قرارداد هم ببینید؛ اما مسیر رسیدگی همچنان به شرط داوری شما بستگی دارد.

رأی داوری و پس از آن

پس از رسیدگی، داور یا هیئت داوری رأی صادر می‌کند. اینکه این رأی چگونه اجرا می‌شود، آیا امکان اعتراض به آن هست و در چه شرایطی، از سؤال‌هایی است که پاسخ آن به جزئیات پرونده بستگی دارد.

این راهنما درباره قواعد اجرای رأی یا اعتراض به آن حکم کلی نمی‌دهد. اگر رأی داوری صادر شده و با آن موافق نیستید یا طرف مقابل آن را اجرا نمی‌کند، هر چه زودتر وضعیت را بررسی کنید.

نگهداری کامل همه مدارک و مکاتبات داوری از ابتدا، در این مرحله اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

اگر طرف مقابل در جریان داوری همکاری نکند، مثلاً در جلسات حاضر نشود یا مدارک خود را ارائه ندهد، این موضوع را هم مستند کنید. شیوه برخورد با عدم همکاری ممکن است در شرط داوری یا قواعد مرکز داوری آمده باشد و دانستن آن از ابتدا کمک می‌کند غافلگیر نشوید.

مدارک لازم برای بررسی اولیه

اصل یا تصویر قرارداد و هر الحاقیه‌ای که شرط داوری را تغییر داده باشد.

مکاتبات مربوط به اختلاف و هر اعلامی که برای شروع داوری فرستاده یا دریافت کرده‌اید.

مشخصات داور یا مرکز داوری، اگر انتخاب شده است.

اگر رأیی صادر شده، تصویر آن و تاریخ دریافتش. فهرست دقیق پس از تماس اولیه گفته می‌شود.

اشتباهات رایج درباره شرط داوری

کپی کردن شرط داوری از نمونه قرارداد بدون فکر کردن به اینکه برای این قرارداد مناسب است یا نه.

نوشتن شرط مبهم بدون روش انتخاب داور یا تعیین تکلیف در صورت همکاری نکردن یک طرف.

انتخاب داوری که به یکی از طرفین نزدیک است یا ممکن است در زمان اختلاف در دسترس نباشد.

نادیده گرفتن شرط داوری هنگام اختلاف و طرح دعوا بدون بررسی اثر آن.

فراموش کردن مهلت‌هایی که خود شرط داوری یا مرکز داوری برای اقدام‌ها تعیین کرده و از دست دادن فرصت انتخاب داور یا پاسخ.

چه زمانی با وکیل قراردادها تماس بگیرید؟

اگر قراردادی مهم در پیش دارید و نمی‌دانید شرط داوری برای آن مناسب است، یا قراردادتان شرط داوری دارد و اختلافی پیش آمده، پیش از هر اقدامی بررسی اولیه را شروع کنید. حسین احمدی از سال ۱۳۸۸ وکیل پایه یک دادگستری است.

مشاوره اولیه تلفنی رایگان است. هزینه مراحل بعدی، پس از دیدن مختصر مدارک، شفاف گفته می‌شود. نتیجه هیچ پرونده‌ای تضمین نمی‌شود.

نقطه شروع خدمات این حوزه، صفحه وکیل قراردادها در تهران است.

برای هماهنگی، فرم تماس را با نوع پرونده «قراردادها» بفرستید.

سوالات متداول